در سال 1974، چهار گروه فلسطيني كه در «جبهه امتناع» به منظور مخالفت با مواضع سياسي اعلام شده از سوي ساف مبني بر تشكيل دولت مستقل فلسطيني ائتلاف كردند اينها بودند:
1-جبهه خلف براي آزادي فلسطين (جرج حبش)
2-جبهه آزاديبخش عربي (عراق)
3- جبهه مبارزات مردمي (سمير غوشه)
4- جبهه خلق براي آزادي فلسطين – فرماندهي كل (احمد جبرئيل) موسس اين ائتلاف، جبهه خلق براي آزادي فلسطين جرج حبش است.
در سال 1984 دو گروه فلسطيني جبهه خلق دموكراتيك براي آزادي فلسطين (جرج حبش و نايف حواتمه) ائتلاف كردند و به منظور ايجاد جو و فضاي آزادي در مديريت ساف، به همراه انقلابي بودن ساف در برابر خواستههاي اسرائيل و آمريكا «اتحاد دموكراتيك» را تشكيل دادند. در سال 1984 چهار گروه فلسطيني صاعقه (سوريه)، جبهه خلق –فرماندهي كل (احمد جبرئيل)، جبهه مبارزات مردمي (سمير غوضه) و فتح قيام (سرهنگ ابوموسي) با هدف براندازي و حذف فتح در ساف برپايه ادامه مبارزات مسلحانه، مقابله با توافقهاي كمپ ديويد و طرح ريگان براي صلح اعراب و اسرائيل، برگزاري كنگره ملي به قصد متشكل كردن گروهها، شخصيتها و سازمانهاي فلسطيني و تعيين فرماندهي دستهجمعي براي اداره ساف ائتلاف كردند و اتحاد ملي را تشكيل دادند. سپس در سال 1985 با انحلال و شكسته شدن «اتحاد دموكراتيك»، ائتلاف گروههاي «اتحاد ملي»، ائتلاف جديدتري با حمايت سوريه بهنام «جبهه نجات ملي فلسطين» در دمشق تشكيل گرديد. گروههاي مؤتلفه ايناه بودند:
1-فتح قيام (سرهنگ ابوموسي)
2-جبهه مبارزات مردمي (سمير غوشه)
3- جبهه خلق براي آزادي فلسطين- فرماندهي كل (احمد جبرئيل)
4- جبهه دموكراتيك خلق براي آزادي فلسطين (نايف حواتمه)
5- جبهه خلق براي آزادي فلسطين (جرج حبش)
6- صاعقه (سوريه)
7- فتح شوراي انقلابي (ابونضال)
8- حزب كمونيست (فرماندهي موقت)- الانصار
جبهه خلق و دموكراتيك ضمن خروج از «جبهه نجات ملي فلسطين» با حمايت شوروي توانستند با متقاعد كردن جبهه مبارزات مردمي به منظور خروج آن از «جبهه نجات ملي فلسطين» درمقابل سوريه قرار گيرند و با چنين اقدامي موجب تقويت ساف و تضعيف «جبهه نجات ملي فلسطين» شوند. بدين ترتيب مجددا ساف با رياست جنبش فتح به صحنه اعتبار گذشتهاش بازگشت. شوروي نميخواست اداره و سرنوشت گروههاي فلسطيني در اختيار سوريه قرار گيرد، لذا با حمايت از جبهه خلق و دموكراتيك از موقعيت ساف و شخص عرفات دفاع كرد تا باتوجه به اوضاع نظام بينالمللي در فضاي باز سياسي (گلاسنوست) شوروي بتواند از ساف بهعنوان برگ سياسي به منظور هماهنگي با آمريكا بهرهبرداري كند.
ساختار تشكيلاتي ساف
ميتوان اركان داخلي ساختار تشكيلاتي ساف را كه در روند تحول و تكامل شكل گرفته به سه بخش كلي تقسيم كرد:
1-امور سياستگزاري و اجراي سياست داخلي و خارجي فلسطين
2-امور اجتماعي و مردمي فلسطين
3-امور هنري و خدماتي فلسطين
سنديكاها و اتحاديههاي عمومي نويسندگان، روزنامهنگاران، كارگران، زنان، دانشجويان، معلمان، مهندسان، وكلا، پزشكان، نقاشان، هنرمندان و روستاييان فلسطين مربوط به امور هنري و خدماتي ساف هستند كه به همراه امور اجتماعي و مردمي فلسطين مانند مراكز پزشكي، بيمارستانها، جامعه مواظبت از مجروحان بهعنوان جمعيت هلالاحمر فلسطين و جامعه حمايت از خانواده شهدا همگي زير نظر كميته اجرايي و شوراي مركزي ساف اداره ميشوند. درواقع صندوق ملي فلسطين، دفتر اطلاعات و ارشاد ملي، مركز برنامهريزي، مركز تحقيقات، سازمانهاي مقاومت فلسطين به منظور حضور نمايندگان گروههاي فلسطيني براي شركت در امور سياسي و نظامي ساف، دبيرخانه عمومي، كميته عالي سياسي، كميته اجرايي، ارتش آزاديبخش فلسطين، شوراي مركزي و سرانجام شوراي ملي فلسطين ازجمله نهادهاي موثر درون سازمانياند كه در امور سياستگزاري و اجراي سياستهاي داخلي و به ويژه مسائل سياست خارجي ساف بهعنوان بازوان فرهنگي، اقتصادي، نظامي و رهبري سياسي نقش ايفا ميكنند از اين رو به طور فشرده به تشريح هر كدام از نهادها ميپردازيم و سپس براي استخراج و استنتاج سياست خارجي عملي ساف، به سير تحولات مصوبات بيست اجلاس شوراي ملي فلسطين توجه ميكنيم و از سوي ديگر باتوجه به اينكه هرگونه تحرك و پويايي ساف بستگي به حضور و عملكرد گروههاي فلسطيني داشته و دارد، ضروري است به منظور شناخت سياست خارجي ساف، ديدگاهها و اقدامات آنان را درقالب اتحادها، ائتلافها و ستيزهاي درون سازماني به طور تفصيل مورد مطالعه و ارزيابي قرار دهيم.3
كميته اجرايي ساف
كميته اجرايي كه توسط احمد شقيري در سال 1964 شكل گرفت، دربرگيرنده 15 عضو حرفهاي ميانسال بسيار محافظهكار تحصيلكرده بود. كميته اجرايي به مثابه قوه مجريه تاكنون تمامي قدرت را در ساف در دست داشته است. هزينهاي كه براي كميته اجرايي از بودجه ساف براي سالهاي 70-69 در نظر گرفته شده بود به 38500 دينار اردني بالغ ميگرديد. از آنجا كه اين كميته بالاترين قدرت اجرايي ساف به شمار ميآيد، مسؤوليتهاي عمده آن اينهاست:4
1- نمايندگي ملت فلسطين
2- نظارت بر تشكيلات سازمان
3- صدور آييننامهها و دستورالعملها و تصويب مقررات مربوط به تنظيم امور سازمان به شرط عدم تعارض آنها با منشور ملي ساف
4- اجراي سياست مالي سازمان و تنظيم بودجه
به طور كلي كميته اجرايي همه مسئوليتهاي ساف را طبق سياستهاي كلي و تصميمات مجلس ملي را برعهده دارد. كميته اجرايي ساف همچنين داراي ادارات متعددي به شرح ذيل است:
1- اداره سياسي
2- اداره نظامي
3- اداره تبليغات
4- سازمانهاي ملي
5- اداره صندوق ملي فلسطين
6- اداره سرزمينهاي اشغالي
اعضاي كميته اجرايي از سوي شوراي ملي فلسطين (پارلمان ساف) برگزيده ميشوند و كميته رئيس خود را از ميان اعضاي كميته برميگزينند. تعداد اعضاي كميته اجرايي از پانزده نفر در بيستمين دوره اجلاس شوراي ملي فلسطين به هجده نفر افزايش يافت. اين كميته با دوسوم اعضا رسميت مييابد. رئيس كميته اجرايي ساف، رئيس ساف هم هست و تاكنون احمد شقيري، يحيي حمود، ياسر عرفات محمود عباس (ابومازن) به ترتيب روساي كميته اجرايي ساف بودهاند.
شوراي مركزي ساف
در سال 1971 شوراي مركزي به عنوان حلقه رهبري واسطه بين شوراي ملي فلسطين (پارلمن ساف) و كميته اجرايي ساف عمل مينمايد. اين شورا هر سه ماه يكبار، نشستهاي منظمي را برگزار ميكند كه شامل اعضاي كميته اجرايي، رئيس شوراي ملي، فرمانده ارتش آزاديبخش فلسطين، نمايندگان بعضي از گروههاي فلسطيني كه در كميته اجرايي نماينده ندارند و بعضي از رهبران مستقلاند. اين شورا در مواردي كه شوراي ملي فلسطين تشكيل نشود جاي آن را ميگيرد:
شوراي ملي فلسطين (پارلمان ساف)5
شوراي ملي فلسطين به مثابه قوه مقننه ساف با 450 نماينده، قدرت عاليه مشرف بر ساف است كه سياست و برنامههاي آن را تعيين ميكند. البته تعداد اعضاي آن ثابت نبوده و شخصيتهايي كه در آن شركت داشتهاند بعضي مواقع دستخوش تغييراتي شدهاند. از هنگام تاسيس ساف در 1964 تا سال 1995 بيست دوره اجلاس شوراي ملي فلسطين در كشورهاي مختلف عرب برگزار شده است. مدت هر دوره اجلاس سه سال است و هر سال يكبار معمولا در ماه مي اجلاسيه دارد و همچنين بنا به درخواست كميته اجرايي با يك دوم اعضاي مجلس، براي نشست فوقالعادهاي پيشبيني شده است. شوراي ملي فلسطين داراي يك دفتر رياست متشكل از رئيس مجلس و دو معاون و نيز يك دبيركل است كه شورا آنها را در آغاز هر دوره انتخاب ميكند. هزينهاي كه براي شوراي ملي فلسطين از بودجه ساف در سالهاي 69-70 در نظر گرفته شده بود تقريبا به 5650 دينار اردني بالغ ميگرديد.
از آنجا كه منشور ملي فلسطين تصريح ميكند كه اعضاي اين شورا را بايد ملت فلسطين انتخاب نمايد، به واسطه پراكنده بودن مردم فلسطين در كشورهاي عربي امكان انتخاب آزاد وجود نداشته، لذا تمامي اعضا از سوي گروههاي فلسطيني منصوب ميشوند. با عنايت به اينكه نقش نمايندگان گروههاي فلسطيني در شوراي ملي فلسطين از نظر اتخاذ تصميم از يكسو و اجراي آن از سوي ديگر در امور سياست خارجي ساف حائز اهميت است ميتوان با مطالعه و بررسي برگزاري بيست اجلاس شوراي ملي فلسطيت به مهمترين تحولات و تصميمات سياست خارجي در ساف پي برد.6
به طور كلي، تحولات سازمان آزاديبخش فلسطين پس از رياست ياسر عرفات را ميتوان در نكات زير خلاصه كرد:7
1- تمهيدات لازم و امضاي موافقتنامه با دولت لبنان، در پي عمليات ساف از داخل آن كشور بر ضد صهيونيستها.
2- وحدت ملي و پيوستن گروههاي مقاومت فلسطيني به سازمان.
3- حوادث سپتامبر 1970 م اردن، و درگيري بين نيروهاي ساف و ارتش اردن.
4- ارائه طرح دولت دموكراتيك خلقي غيرمذهبي فلسطين، كه در دوره هفتم و هشتم مجلس ملي فلسطين به تصويب رسيد.
5-طرح مملكت متحده عربي (15/2/1972م) كه ملكحسين، پادشاه وقت اردن، آن را ارائه كرد، و منجر به تشديد اختلافات ميان حكومت اردن و سازمان آزاديبخش فلسطين شد.
6- طرح برنامه مرحلهاي كار از سوي دوازدهمين دوره مجلس ملي فلسطين، پس از جنگ 1973م. اين برنامه ده مرحلهاي، سهم بزرگي در تحقق بسياري از اهداف، بهويژه در عرصه بينالمللي داشت و نقطهي شروع و پايهاي براي برنامههاي سياسي پس از آن شد.
7- تشكيل جبهه رد به همت دو گروه عضو ساف، با ديگر گروههاي مخالف آن، كه در اجلاس سيزدهمين دوره مجلس ملي فلسطين تصويب شد.
8- تحكيم وحدت موضع در اعضا و گروههاي عضو ساف، بر ضد توافقنامه كمپ ديويد.
9- تشكيل جبهه نجات فلسطين، كه برخي رهبران گروههاي مقاومت فلسطيني و برخي اعضاي شوراي ملي فلسطين در آن دخالت داشتهاند.
10- شركت سازمان آزاديبخش فلسطين در فرايند صلح خاورميانه، گفت و گو درباره صلح با رژيم صهيونيستي
پي نوشتها:
1-مانند فتح به رهبري ياسر عرفات.
2-مانند جبهه خلق براي آزادي فلسطين به رهبري جرج حبش.
3- محمود نوراني، اهداف سياست خارجي ساف در فلسطين اشغالي، (تهران: دفتر مطالعات سياسي و بينالمللي وزارت خارجه، 1376) صص 38 تا 49
4- باب سوم از ماده 13 الي 21 اساسنامه ساف در مورد كميته اجرايي كاملا توضيح داده است.
5- باب دوم از ماده 5 الي 12 اساسنامه ساف درباره شوراي ملي فلسطين توضيح داده است.
6- براي آگاهي بيشتر از اجلاس مراجعه شود به:
- نوراني، پيشين، صص 113- 148.
- صفاتاج، فرهنگ جامع فلسطين، «شوراي ملي فلسطين»، (تهران: انتشارات تجسم خلاق، 1386)، جلد سوم.
7- براي آگاهي بيشتر رك: الموسوعه الفلسطينيه، «منظمه التحرير الفلسطينيه»، ج 1984، 4م، ص 317.
مجيد صفاتاج
